Zdrowie seniora

Świat się starzeje. To fakt potwierdzony analizami demograficznymi. Szacuje się, że w 2000 r. 10% ludzkości stanowiły osoby powyżej 60. roku życia. Jak w dobrej formie i zdrowiu wejść w przełomowy „trzeci wiek”? Na ten temat rozmawiamy z lek. med. Elżbietą Pietrus-Dunaszewską.

Czy starość jest nieunikniona?

Tak. Czas ciągle płynie... Nie tylko człowiek ulega temu procesowi, a w związku z tym pewnemu zużyciu – dotyczy to całego świata istot żywych. Każda z nich rodzi się, rozwija, starzeje i umiera. Innym problemem jest to, czy starość powinna występować w formie najczęściej przez nas postrzeganej – jako problemy z ciałem i pamięcią, snem, samodzielnością, czekanie na śmierć itd. – i czy możliwe jest, by kojarzyła nam się przede wszystkim z doświadczeniem, radością życia, czasem na niespełnione pasje i rozwój duchowy.

Czy 60-latkowie powinni się czuć staro?

Nie powinni i w ogromnej większości nie czują się staruszkami. Większość z obecnych 60-latków jest w jakimś stopniu czynna zawodowo i to daje im zapewne poczucie bycia w „środku życia”. Poza tym obecne pokolenie 60-latków objęła już bardzo pozytywna „moda” na zdrowy styl życia, co procentuje utrzymaniem poczucia bycia młodym duchem i ciałem.

Kto, Pani zdaniem, starzeje się szybciej, kobiety czy mężczyźni?

To dość indywidualne. Duże znaczenie mają cechy dziedziczne. Statystycznie mężczyźni żyją krócej, ale to nie znaczy, że czują się starsi niż ich rówieśniczki. Proces starzenia może być w pewnym stopniu „sterowany” przez nas samych – wiele zależy od nas (niezależnie od płci): od naszego stosunku do świata, codziennego zadowolenia z pracy, rodziny, przyjaciół. Mówimy, że zdrowie jest od nas niezależne, co oczywiście jest prawdą, ale nie do końca... „Grzechy” popełniają obie płcie – zaniedbywanie badań profilaktycznych, złe odżywianie, palenie papierosów... Tym samym pracujemy na naszą kondycję w tzw. starości.

W jakim stopniu to wiek wpływa na samopoczucie seniora, a w jakim jego stan psychiczny?

Człowiek to psychika i ciało, razem stanowią całość. Znam 90-latków o podobnym stanie zdrowia, ale zupełnie różnych. Jeden jest bardzo aktywny, mimo że sam nigdy nie opuszcza mieszkania, od rana robi plan dnia i nie przepuści żadnej okazji, by odwiedzić ukochany Wiedeń; drugi budzi się, narzekając na wszystko dookoła i psując humor sobie oraz rodzinie. Obaj seniorzy funkcjonują w swojej rodzinie, obaj poruszają się za pomocą laseczki, ale jakże inna jest jakość ich życia.

Jak zachować dobre zdrowie w podeszłym wieku?

Na to zdrowie pracujmy już dzisiaj – nie bójmy się ruchu, nie bójmy się ludzi, bo przyjaciel obok to najlepsze lekarstwo, nie bójmy się lekarzy – badania profilaktyczne mogą przedłużyć życie, a czasem je uratować, dają poczucie bezpieczeństwa nam i rodzinie.

Dlaczego u seniorów zauważalne są większe problemy z pamięcią? Czy to jedyny, a może najważniejszy symptom tego etapu życia? I czy w jakiś sposób można im zapobiec?

Z wiekiem nasila się naturalny proces miażdżycowy (często przyspieszamy go sami, paląc papierosy, nie lecząc zaburzeń lipidowych, zwyżek cukru) oraz zaburzenia snu. Ujawniają się choroby o różnej etiologii prowadzące do zmian otępiennych (z chorobą Alzheimera na czele) oraz pojawiają się zaburzenia nastroju. Niestety, w momencie rozpoznania zmian (a zwykle zauważa je rodzina) są one dość zaawansowane, leczenie jest trudne, kosztowne, a na efekty trzeba czekać bardzo długo. Mając kłopoty z pamięcią, senior nie jest w stanie funkcjonować sam na co dzień. Często zdaje sobie z tego sprawę i to dodatkowo nasila jego objawy. Cierpi rodzina, pojawia się problem z opieką itd. Profilaktyka, jak zawsze, polega na odpowiednim sposobie życia już od dziś (rzucenie palenia, regularna kontrola stężenia lipidów i cukru we krwi, leczenie zaburzeń, ćwiczenia pamięci – czytanie, rozwiązywanie krzyżówek itp.).

Jaki wpływ na proces zapamiętywania ma sen? Znane są przypadki wielkich osobowości (Jan Paweł II, Napoleon), które mało spały, a w znaczący sposób tworzyły historyczne dzieła.

Jakość snu, odpoczynek i regeneracja w czasie jego trwania rzutują na całą aktywność dzienną. Takie przypadki, jak Jan Paweł II czy Napoleon należą do rzadkości. Bezsenność to choroba całodobowa. Ważne jest, by odróżnić, czy bezsenność to nie maska nastrojów depresyjnych. Zaburzenia snu to jeden z trudniejszych problemów terapeutycznych w tej grupie wiekowej. Pacjent po leku nasennym często wspaniale śpi, ale wstając w środku nocy do toalety i będąc nadal pod wpływem środka nasennego, ulega wypadkowi i łamie kości, a wówczas zaczyna się nowy problem.

Czy stosowanie suplementów diety może wpłynąć pozytywnie na proces starzenia?

Na pewno tak. Ludzie starsi często mają upośledzony proces wchłaniania jelitowego, czasem zapominają zjeść (bo czas płynie inaczej) lub po prostu nie przywiązują wagi do jakości pożywienia. A zatem istnieje możliwość różnych niedoborów. Lepiej więc im zapobiegać, niż potem je wyrównywać i leczyć ich następstwa. Na pewno należy zwrócić szczególną uwagę na wapń. Wiadomo, że niedobór wapnia w diecie jest jednym z czynników rozwoju osteoporozy. Stosowanie soli wapnia łącznie z witaminą D redukuje szybkość procesu osteoporozy i zmniejsza ryzyko złamań. Kobieta po okresie menopauzy powinna spożywać 1500 mg wapnia na dobę; kobiety i mężczyźni po 50. roku życia powinni dostarczać organizmowi 800 IU (20 μg) witaminy D. Istnieje szereg pośrednich dowodów na to, że suplementacja (nawet mimo właściwej diety) zwłaszcza koenzymu Q10, witaminy E, C, B1, B2, selenu i cynku jest zasadna u ludzi w podeszłym wieku.

A co z dietą? Czy dieta seniora ma wpływ na proces starzenia się i koncentrację? Co seniorzy powinni mieć w swoim jadłospisie?

Najważniejsze zasady dietetyczne są właściwie podobne do tych dla populacji ludzi dorosłych. Należy kontrolować swoją masę ciała i dążyć do jej utrzymania na odpowiednim poziomie. Warto włączyć do diety tłuste ryby morskie – co najmniej 2 razy w tygodniu. Tłuszcze zwierzęce należy zastąpić tłuszczami roślinnymi (olej słonecznikowy, sojowy, rzepakowy, z orzechów ziemnych, oliwa z oliwek) i kontrolować ogólną ilość tłuszczów w codziennej diecie. Codziennie należy zjeść kilka porcji warzyw i owoców. Do przyprawiania potraw zamiast soli stosować zioła. Unikać nadmiernego spożycia cukru.

Menopauza to proces, który poprzedza proces starzenia się. Czy może ona być przyczyną pierwszych oznak procesu starości?

Podobnie jak starzenie się, tak i menopauza jest procesem fizjologicznym – to zjawisko zupełnie naturalne. Wygasanie funkcji jajników pociąga za sobą szereg następstw, często bardzo odczuwalnych i kłopotliwych dla kobiety, wpływających nie tylko na ciało, ale i na psychikę.

Czy senior może cieszyć się sprawnością seksualną?

Oczywiście że tak. Ale przy wszelkich niedomaganiach
nie powinien bać się lekarza. O tym trzeba rozmawiać. Czasem zaburzenia tej sfery są objawem niezdiagnozowanych jeszcze chorób, czasem wynikają ze stosowanego leczenia – jako efekt uboczny leków.

Jak ważną rolę odgrywa bycie aktywnym po 60. roku życia?

Regularna aktywność fizyczna zmniejsza ryzyko rozwoju chorób układu krążenia, redukuje ryzyko zawału serca, obniża ciśnienie tętnicze, przeciwdziała rozwojowi otyłości, cukrzycy, pozwala utrzymać w dobrej kondycji układ stawowo-kostny i mięśnie, poprawia samopoczucie, dobrze wpływa na sen, zmniejsza stres. Jednym słowem, wydłuża życie. Tym samym jej brak jest przyczyną wielu problemów zdrowotnych – nadciśnienia tętniczego, chorób serca i udaru mózgu, cukrzycy typu 2, otyłości, depresji, bólu kręgosłupa i dolegliwości stawowych.
Co, Pani zdaniem, osoby wchodzące w wiek seniora powinny zrobić dla dobrego samopoczucia i zdrowia? Pamiętajmy, że magiczne 60 – 65 lat to nie koniec prawdziwego życia, ono toczy się nadal. A aby ustrzec się przed niemiłymi niespodziankami zdrowotnymi, pamiętajmy o corocznych badaniach profilaktycznych (morfologia, OB, mocz, cukier, RTG płuc, USG jamy brzusznej, kał na krew utajoną; badajmy też poziom lipidów, hormonu tarczycy, PSA w terminach zaleconych przez naszego lekarza). Nie bójmy się konsultacji u ginekologa i urologa. Zgłaszajmy się na akcje profilaktyczne. Otaczajmy się przyjaciółmi, bądźmy życzliwi... Warto.

Kiedy zaczyna się starość?

Zauważalny przełom w postrzeganiu starości nastąpił w połowie XX wieku, kiedy wprowadzono pojęcie „trzeciego wieku” i ustanowiono nową dyscyplinę – geriatrię. Wtedy też zaczęto odróżniać starzenie się naturalne od patologicznego. Według danych ONZ seniorem staje się każda osoba powyżej 60. roku życia. Jednak wiek nie jest precyzyjnym wyznacznikiem zmian, jakie towarzyszą procesowi starzenia. Koncentrowanie się na tym jednym kryterium może być dyskryminujące i może minimalizować możliwości prowadzenia aktywnego życia w podeszłym wieku.